พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว กับการศึกสงคราม การค้า และพระพุทธศาสนาอันรุ่งเรือง
พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า เป็นพระราชเป็นพระราชโอรสพระองค์ใหญ่ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เจ้าจอมมารดาเรียม (ต่อมาได้รับการเฉลิมพระอิสริยศักดิ์ขึ้นเป็น สมเด็จพระศรีสุลาลัย เป็นสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง) เสด็จพระราชสมภพเมื่อวันจันทร์ที่ ๓๑ มีนาคม พุทธศักราช ๒๓๓๐ ณ พระราชวังเดิม กรงธนบุรี
เมื่อแรกประสูติพระองค์ดำรงพระอิสริยฐานันดรศักดิ์เป็น “หม่อมเจ้าทับ” ต่อมาถึง พุทธศักราช ๒๓๔๙ สมเด็จพระบรมชนกนาถได้รับอุปราชาภิเษกเป็น สมเด็จพระมหาอุปราช กรมพระราชวังบวรสถานมงคล พระองค์จึงได้ดำรงพระอิสริยฐานันดรศักดิ์เป็น “พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าทับ” ตามประเพณี
พุทธศักราช ๒๓๕๖ เมื่อพระชนมพรรษา ๒๖ พรรษา ทรงได้รับการสถาปนาขึ้น ทรงกรม ทรงพระนามว่า “พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์” สมเด็จพระบรมชนกนาถทรงไว้วางพระราชหฤทัยมาก โปรดเกล้าฯ ให้ทรงกำกับราชการกรมท่า กรมพระคลังมหาสมบัติ กรมพระตำรวจ ว่าความฎีกา ซึ่งเป็นราชการที่สำคัญมากในสมัยนั้น นอกจากนั้นยังโปรดเกล้าฯ ให้รับราชการต่างพระเนตรพระกรรณด้วย
พ.ศ.๒๓๖๗ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยเสด็จสวรรคตโดยที่ยังมิได้ตรัสมอบหมายการสืบราชสันตติวงศ์ บรรดาพระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชการได้ประชุมปรึกษากันและมีสมานฉันท์เป็น “อเนกมหาชนนิกร สโมสรสมมุติ” ให้เชิญเสด็จ พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ขึ้นครองสิริราชสมบัติเป็นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ลำดับที่ ๓ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ สืบต่อมาจนกระทั่งวันพุธที่ ๒ เมษายน พุทธศักราช ๒๓๙๔ เสด็จสรรคต รวมทรงครองราชย์ ๒๖ ปี ๘ เดือน ๑๒ วัน
